Aktualności – ważne zmiany prawne

Zmiany w L4 od 2026 roku – nowe zasady kontroli ZUS i pracy na zwolnieniu

Prezydent podpisał nowelizację ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych 7 stycznia 2026 r. [1]. Ustawa wprowadza rewolucyjne zmiany w zasadach kontroli zwolnień lekarskich, definiuje, co wolno robić na L4, i umożliwia pracę u jednego pracodawcy podczas zwolnienia u innego. Sprawdź, co dokładnie się zmienia i w jakich terminach.

📅 Harmonogram zmian – kluczowe daty wejścia w życie

Ustawa została ogłoszona w Dzienniku Ustaw 12 stycznia 2026 r. [4]. Poszczególne przepisy wchodzą w życie w różnych terminach [4][5]:

🔍 Nowe uprawnienia kontrolne ZUS (od 27 stycznia 2026)

Od 27 stycznia 2026 r. ZUS zyskał rozszerzone kompetencje do kontroli zwolnień lekarskich [4][5][7]:

✅ Kontrola zwolnień na opiekę (kod 2)

Ustawa jednoznacznie wskazuje na uprawnienie ZUS do kontrolowania zaświadczeń o czasowej niezdolności do pracy z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny. Dotychczasowe przepisy były nieprecyzyjne, co rodziło wątpliwości proceduralne [5][7].

✅ Wgląd w dokumentację medyczną

ZUS może żądać od lekarza lub placówki medycznej udostępnienia pełnej dokumentacji medycznej osoby przebywającej na zwolnieniu – również po zakończeniu okresu zwolnienia [1][5]. Kontrola może być prowadzona nawet po ustaniu tytułu ubezpieczenia [3][5].

✅ Odpowiedzialność lekarzy

Wprowadzono możliwość udostępniania przez ZUS zgromadzonych materiałów dowodowych do właściwych organów samorządu lekarskiego. Dokumentacja ta może być podstawą do wszczęcia postępowań w zakresie odpowiedzialności zawodowej lekarzy [5][7].

✅ Nowa ścieżka odwoławcza

Od 27 stycznia 2026 r. wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej cofnięcia upoważnienia do wystawiania zwolnień rozpoznaje bezpośrednio Prezes ZUS (zamiast Ministra Rodziny) [5].

📋 Co wolno robić na L4? Nowe definicje (od 13 kwietnia 2026)

Od 13 kwietnia 2026 r. obowiązują precyzyjne definicje, które określają, co można, a czego nie można robić na zwolnieniu lekarskim [4][5][6].

❌ Praca zarobkowa

To każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania (np. umowa o pracę, zlecenie, dzieło). Wykonywanie pracy zarobkowej w czasie L4 skutkuje utratą zasiłku za cały okres zwolnienia [5][6].

✅ Czynności incydentalne (wyjątek)

To pojedyncze, wyjątkowe działania, których podjęcia w okresie zwolnienia wymagają istotne okoliczności, a ich niewykonanie mogłoby prowadzić do poważnych konsekwencji (np. podpisanie pilnego dokumentu, jednorazowe opłacenie faktury). Nie skutkują utratą zasiłku. Ważne: istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy [5][6].

✅ Zwykłe czynności dnia codziennego

Wyjście do sklepu po podstawowe artykuły, do apteki, spacer zgodny z zaleceniami lekarza – to nadal dozwolone i nie stanowi podstawy do odebrania zasiłku [5][6].

⚠️ Aktywność niezgodna z celem zwolnienia

To wszelkie działania, które mogą utrudniać lub wydłużać proces leczenia lub rekonwalescencję, z wyłączeniem zwykłych czynności dnia codziennego i czynności incydentalnych. Przykłady: remont mieszkania, wyjazd na wycieczkę, udział w zawodach sportowych [5][6][9].

👩‍⚕️ Kto będzie orzekał w ZUS? (od 13 kwietnia 2026)

Od 13 kwietnia 2026 r. katalog osób uprawnionych do wydawania orzeczeń w ZUS zostaje poszerzony, ale w ściśle określonym zakresie [5][9]:

💼 Praca na L4 u innego pracodawcy (od 1 stycznia 2027)

Od 1 stycznia 2027 r. możliwe będzie wykonywanie pracy u jednego pracodawcy, będąc jednocześnie na zwolnieniu lekarskim u innego [2][4][5].

Warunki konieczne [2][6][9]:

• Zwolnienie dotyczy tylko jednego tytułu ubezpieczenia (jednej pracy).
• Podejmowana praca nie może być sprzeczna z celem zwolnienia – czyli nie może utrudniać leczenia ani rekonwalescencji.
• Pracownik ma obowiązek poinformować pracodawcę, u którego chce pracować, o tym, że u innego pracodawcy przebywa na L4 (bez wskazywania jednostki chorobowej).

Podsumowanie najważniejszych zmian